Πρωτοχρονιά
Τα πατροπαράδοτα έθιμα της Καστάνιτσας
Στην Καστάνιτσα, η Πρωτοχρονιά δεν ήταν απλώς η αλλαγή του χρόνου· ήταν ιερή στιγμή, βαθιά δεμένη με την πίστη, τη γη και την αδιάκοπη συνέχεια του ελληνισμού. Οι άνθρωποι του χωριού ακολουθούσαν με σεβασμό και περηφάνια έθιμα αιώνων, παρακαταθήκη των προγόνων τους, που κρατούσαν ζωντανή την ταυτότητα, την ενότητα της οικογένειας και την ευλογία του τόπου.
Πρώτο και αδιαπραγμάτευτο καθήκον —τιμή της νοικοκυράς— ήταν η καθαριότητα. Ο νέος χρόνος έπρεπε να βρει το σπίτι λαμπερό, τακτοποιημένο, ακόμη και τους στάβλους των ζώων, γιατί όλα αποτελούσαν μέρος της ζωής και του μόχθου του χωριού. Από το πρωί της παραμονής, οι γυναίκες ετοίμαζαν τη βασιλόπιτα και τα γλυκίσματα του καλού χρόνου. Μέσα στη βασιλόπιτα έβαζαν το φλουρί —ένα χάλκινο δεκάλεπτο— μαζί με ιερά σύμβολα γονιμότητας και αφθονίας: κληματόξυλο, σπόρους σιτηρών και ξύλα από καρποφόρα δέντρα, ευχή για καρποφορία της γης και προκοπή της οικογένειας. Το ίδιο πρωινό, τα παιδιά του χωριού γύριζαν τις γειτονιές και έλεγαν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα της Καστάνιτσας, με στίχους μοναδικούς, που σήμερα χάθηκαν, μα τότε ζέσταιναν κάθε αυλή και κάθε καρδιά.
Το βράδυ της παραμονής, οι οικογένειες μαζεύονταν γύρω από το τζάκι. Εκεί, μέσα στη θαλπωρή της φωτιάς, ο παππούς αφηγούνταν ιστορίες από τη ζωή του Αγίου Βασιλείου, διδάσκοντας στα παιδιά πίστη, ήθος και αγάπη για τον άνθρωπο και την πατρίδα.
Ιδιαίτερη και ιερή θέση κατείχε το ποδαρικό, σημάδι καλοτυχίας για τον νέο χρόνο. Οι κάτοικοι της Καστάνιτσας πίστευαν βαθιά στη δύναμή του. Έτσι, από κάθε σπίτι ένα παιδί —αγόρι ή κορίτσι— φιλοξενούνταν το βράδυ σε συγγενικό ή φιλικό σπίτι και με το πρώτο φως της αυγής επέστρεφε στο πατρικό του για να μπει πρώτο και να φέρει την καλομοιριά.
Γι’ αυτό, την παραμονή, σχεδόν όλα τα σπίτια του χωριού άνοιγαν τις πόρτες τους σε συγγενείς και φίλους. Ο φιλοξενούμενος έφερνε ένα καλάθι με γλυκά, δώρο αγάπης και ευχής για τον καλό χρόνο, καθώς και μια καινούργια υφασμάτινη τσάντα. Μέσα της υπήρχαν γλυκίσματα, τέσσερα καθαρά πετραδάκια, ένα κομμάτι σίδερο και χάλκινα δεκάλεπτα —ένα για κάθε μέλος της οικογένειας. Με το χάραμα, ο φιλοξενούμενος επέστρεφε στο σπίτι του για να τελέσει το ποδαρικό.
Το σίδερο τοποθετούσαν στο κατώφλι, για να είναι σιδερένια η υγεία όλης της οικογένειας. Τα γλυκά τα πρόσφεραν στη μητέρα, ως σύμβολο αγάπης, χαράς και γλυκύτητας στη ζωή. Τα πετραδάκια τα έβαζαν στις τέσσερις γωνιές του σπιτιού, για να μείνουν γερά τα θεμέλια και ακλόνητο το σπιτικό. Τα δεκάλεπτα μοιράζονταν σε όλους, ευχή για προκοπή, ευημερία και οικογενειακή ομόνοια, μέσα σε εγκάρδιες ευχές.
Στη συνέχεια, ντυμένοι με τα γιορτινά τους, οι κάτοικοι κατευθύνονταν στην εκκλησία για τη λειτουργία της Πρωτοχρονιάς, ενώνοντας την πίστη με την παράδοση και την πατρίδα.
Μετά τη θεία λειτουργία, οι οικογένειες επέστρεφαν στα σπίτια τους και περίμεναν τον ιερέα για την ευλογία της βασιλόπιτας. Το κόψιμο γινόταν μπροστά στο εικονοστάσι, παρουσία των γεροντότερων. Τα κομμάτια μοιράζονταν με ιερή τάξη: για τον Χριστό, την Παναγία, τους φτωχούς, τον ιερέα, το σπίτι, τα μέλη της οικογένειας κατά ηλικία, τα ζώα, το αμπέλι, τα χωράφια, τους κήπους και τους οπωρώνες. Το φλουρί, όπου κι αν έπεφτε, ήταν σημάδι τύχης, καρποφορίας και θείας ευλογίας.
Ο ιερέας έπαιρνε το κομμάτι του και αποχωρούσε ευχόμενος καλή χρονιά και υγεία. Ο νοικοκύρης αναλάμβανε τα υπόλοιπα κομμάτια: πρώτα τάιζε τα ζώα στον στάβλο και έπειτα, αν το επέτρεπε ο καιρός, σκόρπιζε το μερίδιό τους στα χωράφια. Όσα κτήματα βρίσκονταν μακριά, το κομμάτι τους φυλασσόταν στο εικονοστάσι και σκορπιζόταν με την πρώτη ευκαιρία.
Και τέλος, οι γυναίκες του χωριού, με χαρά και περηφάνια, τηγάνιζαν λουκουμάδες σε καυτό λάδι —για την καλοτυχία του χρόνου και για να διώξουν τους καλικάντζαρους— κρατώντας άσβεστη τη φλόγα της παράδοσης.
Με αυτές τις εικόνες, τις μνήμες και τα ιερά έθιμα των προγόνων μας, ευχόμαστε σε όλους τους κατοίκους της Καστάνιτσας, όπου κι αν βρίσκονται, το 2026 να φέρει υγεία, ειρήνη, προκοπή, οικογενειακή ενότητα και ευλογία σε κάθε σπίτι.
Καλή Χρονιά και Χρόνια Πολλά!
Δημοσίευση σχολίου