ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ
Καλησπέρα σε όλους!
Από την Ιερά Μονή Βαρσών ενημερώθηκα ότι το γεφύρι ήταν πέρασμα για τους προσκυνητές που ήθελαν να φτάσουν με τα πόδια ή με ζώα στο μοναστήρι. Δεν συνδέεται με κάποιο τρανταχτό όνομα της ιστορίας χωρίς αυτό να μειώνει την ιστορική αξία του.
Παρακάτω θα βρείτε το email που έστειλα στον κ. Κολώνα. Επίσης, περιμένω απάντηση από τον κ. Θεόδωρο Χαμάκο, ο οποίος έχει κάνει εξαιρετική δουλειά και διατηρεί αρχείο με όλα τα γεφύρια της Πελοποννήσου. Ευχαριστώ τον φίλο Petros Sarantakis που μου τον υπέδειξε.
Μαζί με το email που βλέπετε σε φωτογραφία εστάλη και το παρακάτω υπόμνημα :
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ
Για τον Χαρακτηρισμό του Λίθινου Γεφυριού στην ευρύτερη περιοχή της Ιεράς Μονής Αγίου Νικολάου Βαρσών ως Νεώτερου Μνημείου
Εισαγωγή – Νομικό Πλαίσιο
Το παρόν υπόμνημα συντάσσεται προς ενίσχυση του φακέλου για την κήρυξη του υπό εξέταση λίθινου τοξωτού γεφυριού ως διατηρητέου νεώτερου μνημείου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 4858/2021 (περί προστασίας των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς). Καθώς η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρίπολης έχει ήδη προσδιορίσει χρονολογικά την κατασκευή του τεχνικού αυτού έργου στην περίοδο μετά το 1830, το μνημείο εμπίπτει αυτόματα στο κριτήριο της εκατονταετίας, παρουσιάζοντας ιδιαίτερη τεχνική, εθνολογική και ιστορική σημασία για την κεντρική Αρκαδία.
Ένταξη στο Ιστορικό Οδικό Δίκτυο (Το «Καλντερίμι της Μονής»)
Το γεφύρι δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο ή τυχαίο αρχιτεκτονικό στοιχείο, αλλά αναπόσπαστο τμήμα του παλαιού ημιονικού δρόμου (παραδοσιακού μονοπατιού/καλντεριμιού) που συνέδεε διαχρονικά τους οικισμούς του οροπεδίου της Μαντινείας (Νεοχώρι, Ζευγολατιό, Λουκάς, Άγιος Βασίλειος, Αγιωργίτικα) με την Ιερά Μονή Βαρσών. Κατά τους χειμερινούς μήνες, η έντονη ροή των υδάτων και η γεωμορφολογία της περιοχής καθιστούσαν την πρόσβαση στο μοναστήρι αδύνατη. Το γεφύρι αυτό αποτέλεσε το μοναδικό εξειδικευμένο τεχνικό έργο της διαδρομής, εξασφαλίζοντας την αδιάλειπτη επικοινωνία και τη λειτουργία μιας ζωτικής θρησκευτικής και κοινωνικής αρτηρίας.
Τεκμήριο της Μοναστηριακής Οικονομίας του 19ου Αιώνα
Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους και την περίοδο ανασυγκρότησης της Μονής Βαρσών (μετά τις καταστροφές του 1825), ο ρόλος του γεφυριού αναβαθμίστηκε ριζικά. Η Μονή διέθετε σημαντική αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα, με κτήματα και μετόχια στον κάμπο της Μαντινείας. Το γεφύρι εξυπηρετούσε την καθημερινή μεταφορά αγαθών (σιτηρά, κτηνοτροφικά προϊόντα), τη μετακίνηση των κοπαδιών και τη διέλευση των μοναχών και των εργατών γης. Ως εκ τούτου, συνιστά ένα σπάνιο, απτό τεκμήριο της οικονομικής και παραγωγικής δομής της υπαίθρου κατά τον 19ο αιώνα.
Αρχιτεκτονική Αξία και Αυθεντικότητα της Λαϊκής Τεχνικής
Το μνημείο διασώζει την προβιομηχανική τεχνογνωσία των ανώνυμων ντόπιων ή Λαγκαδινών μαστόρων της πέτρας (πελεκάνοι). Η χρήση του τοπικού ασβεστόλιθου, η μορφολογία του τόξου, η επιλογή των βάθρων έδρασης και η συνοχή του παραδοσιακού κονιάματος αποδεικνύουν την υψηλή αισθητική και στατική ποιότητα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Η «ανωνυμία» του κατασκευαστή δεν μειώνει την αξία του, αντιθέτως, υπογραμμίζει τον χαρακτήρα του ως αυθεντικό δείγμα του καθημερινού μόχθου και της τεχνικής παράδοσης της Αρκαδίας, η οποία σήμερα απειλείται με εξαφάνιση.
Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Τοπική Μνήμη
Το γεφύρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την κοινωνική ζωή και τη μικροϊστορία της περιοχής. Στη συλλογική μνήμη των κατοίκων των γύρω χωριών, το πέρασμα αυτό έχει καταγραφεί ως το παραδοσιακό σημείο ανάπαυσης των προσκυνητών που κατευθύνονταν πεζή στη Μονή, ιδιαίτερα κατά τις μεγάλες θρησκευτικές εορτές (π.χ. του Αγίου Νικολάου). Οι προφορικές μαρτυρίες των παλαιότερων κατοίκων προσδίδουν στο γεφύρι μια ισχυρή συναισθηματική και ιστορική φόρτιση, καθιστώντας το ζωντανό κομμάτι της τοπικής ταυτότητας.
Συμπέρασμα
Για τους παραπάνω λόγους, το λίθινο γεφύρι πληροί στο ακέραιο τις προϋποθέσεις του Νόμου για τον χαρακτηρισμό του ως Νεώτερο Πολιτιστικό Αγαθό. Η θεσμική προστασία και η διάσωσή του κρίνονται επείγουσες, ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω φθορά του από τα φυσικά φαινόμενα και να διατηρηθεί η ιστορική συνέχεια του τοπίου της Ιεράς Μονής Βαρσών.
Δέσποινα Ψωμιάδη
Δημοσίευση σχολίου