Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΑΜΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

 

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΑΜΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Στις 6 Απρίλη 1941 οι Γερμανοί εισβάλουν στην Ελλάδα. Στις 20 Απρίλη, ο δοσίλογος

στρατηγός Τσολάκογλου υπογράφει την άνευ όρων παράδοση της χώρας στους

κατακτητές. Πέντε μήνες μετά, τον Σεπτέμβρη του 1941, ο μεγάλος δάσκαλος,

βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου το 1936 και μέλος αργότερα του πολιτικού

γραφείου του ΚΚΕ, ο Δημήτρης Γληνός γράφει:

«…ένα κύμα μαύρης σκλαβιάς εσκέπασε την Ελλάδα. Και είναι τούτη η πιο σκληρή, η

πιο απάνθρωπη, η πιο αιμοβόρα, η πιο αποπνιχτική σκλαβιά απ’ όσες εγνώρισε ως τώρα

η πολυβασανισμένη χώρα μας. …Ό,τι είχε δημιουργήσει η εργασία του Ελληνικού λαού

στα εκατό χρόνια της ελεύτερης ζωής του, όλα τα υλικά μας αγαθά εξαφανίστηκαν. Όλα

τα τρόφιμα και τα υλικά που ήτανε στις αποθήκες μας, ζάχαρες, καφέδες, ρύζια,

πετρέλαια, δέρματα, σιδερικά, εργαλεία και φάρμακα, ρουχισμός, μαλλιά και μπαμπάκια,

μέταλλα, ακόμα και τα επιστημονικά εργαλεία από τα εργαστήρια, όλα λεηλατήθηκαν.

Όλα τα ζώα της καλλιέργειας, της τροφής, της μεταφοράς, άλογα, μουλάρια, βόδια,

πρόβατα, γίδια, γουρούνια, γαλόπουλα, κότες, αρπάχτηκαν, φαγώθηκαν. Όλα τα

μεταφορικά μας μέσα, αυτοκίνητα συγκοινωνίας, φορτηγά και πολυτελείας, μοτοσυκλέτες

και ποδήλατα, και κάρρα ακόμη, όλα μας τα βαπόρια, τα ιστιοφόρα, τα μπενζινόπλοια,

επιτάχτηκαν, εξαφανίστηκαν και τώρα μας κοροϊδεύουν για πρωτόγονους …Όλα τα

προϊόντα της γης, ακόμα και κείνα που μας επερίσσευαν και τα πουλούσαμε στο

εξωτερικό, έγιναν με μιας για μας αόρατα και σπάνια φαινόμενα. Όχι πια το σιτάρι, το

κριθάρι, το καλαμπόκι, παρά το λάδι μας, οι ελιές μας, τα τυριά μας, το γάλα μας, οι

σταφίδες μας, τα σύκα μας, τα κρασιά μας, τα λαχανικά μας, τα ψάρια μας, τα φρούτα

μας, τα καπνά μας, τα χάσαμε από τα μάτια μας. Στη χώρα της ελιάς και του λαδιού

πεθαίνουν οι άνθρωποι από πριξήματα, γιατί δεν έχουν σταγόνα λάδι να προσθέσουν στα

νερόβραστα χόρτα τους. …Εχάθηκαν όλα τα καύσιμα υλικά, τα πετροκάρβουνα, το

πετρέλαιο, η μπενζίνα, το ξυλοκάρβουνο. …Έτσι κατάντησαν να πεθαίνουν εκατοντάδες

και χιλιάδες άνθρωποι από την πείνα, καταντήσαμε να δρασκελάμε κουφάρια στους

δρόμους, να θάφτουμε τους νεκρούς μας σωριασμένους μέσα στα κάρρα των σκουπιδιών

μας. Έτσι καταντήσαμε όλοι σκελετοί και τα παιδιά μας ατροφικά με καλαμένια

ποδαράκια και μάτια σβυσμένα. Έτσι φυτεύεται στα στήθια μας η φυματίωση, κι΄ η

ατροφία κι΄ ο εκφυλισμός. …Κι΄ όταν ο λαός που κατάχτησε τη λευτεριά του σε

πολύχρονους αγώνες με το αίμα του, τολμήσει να διαμαρτυρηθεί, να ζητήσει το δίκιο του,

να διεκδικήσει το στοιχειώδες δικαίωμά του στη ζωή, στην τιμή, στην περιουσία του, τον

2

σωριάζουνε στις φυλακές και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τον ξεσπιτώνουνε, του

καίνε τα χωριά, του σκοτώνουνε τα παιδιά του και τουφεκίζουνε αθώους ομήρους για να

πνίξουνε τη διαμαρτυρία του». 1

Ο καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χαράλαμπος

Θεοδωρίδης γράφει τον Οκτώβρη του 1941:

«Βάλε δύναμη στους αρμούς σου να κρατήσεις ίσιο το κορμί, τη σκέψη σου, που πάει

να σκορπίσει στη θολούρα της παραφροσύνης. Το σύννεφο της μαύρης συμφοράς έχει

πλακώσει τη χώρα. …Τσακισμένοι, διαλυμένοι, στη διάκριση του πιο αγέρωχου

καταχτητή σαν τα πιο εξευτελισμένα ανδράποδα, αλέθουμε τον πόνο μας, χλωμοί,

αδυνατισμένοι, κουρελιάρηδες, άσχημοι όσο βαστάει ο νους. Ο ανθρωπισμός μας, η

αξιοπρέπειά μας, η ζωή και η περιουσία μας, τα αισθήματά μας, το είναι μας ολόκληρο

είναι στην καταφρόνια της φυλετικής υπεροψίας και της σκόνης από τ΄ αυτοκίνητά του. Η

ταπείνωσή μας έχει περάσει κάθε όριο. Πέρα από μας, πέρα από τα σύνορά μας, οι

πλατιές εχτάσεις της Ευρώπης όμοια συμφορά. …Περνάμε το χειρότερο χειμώνα που

γνώρισε ίσαμε τώρα ο λαός μας. …Κ’ έτσι φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, που η

Αθήνα κι ο Πειραιάς, τα νησιά κι ολόκληρες περιφέρειες στερούνται κι αυτά τα 30 δράμια

καλαμποκίσιο ψωμί». 2

Είναι γνωστό ότι πέραν των νεκρών του πολέμου 1940-1941, πέραν των

εκτελεσθέντων, των ομήρων που χάθηκαν στα στρατόπεδα εργασίας και των Ελλήνων

Εβραίων στα κρεματόρια, πέραν των απωλειών στις μάχες μεταξύ ΕΛΑΣ και

κατακτητών, 300.000 ανθρώπινες ζωές χάθηκαν στην Κατοχή από την πείνα και πολλές

δεκάδες χιλιάδες από την έξαρση των λοιμωδών και άλλων νοσημάτων.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες σκλαβιάς, εξαθλίωσης και πείνας, συγκροτήθηκε με

πρωτοβουλία του ΚΚΕ και τη συμμετοχή του Σοσιαλιστικού κόμματος, του Αγροτικού

κόμματος και της Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο

(ΕΑΜ), στις 27 Σεπτέμβρη του 1941. 3 Είχαν προηγηθεί πολλές προσπάθειες

συγκρότησης αντιστασιακών ομάδων και οργανώσεων, κυρίως από κομμουνιστές ανά

την Ελλάδα. Στην Τρίπολη, αμέσως μετά την κατάκτηση της περιοχής, δημιουργήθηκε

Αντιστασιακή Οργάνωση στην νότια περιοχή της πόλης με πέντε πενταμελείς ομάδες

και άλλη οργάνωση στις περιοχές σιδηροδρομικού σταθμού έως πλατεία Βαλτετσίου.

Τον Ιούνιο του 1941, ιδρύθηκε η Παναρκαδική Οργάνωση Ελεύθερων Νέων με 5

1. Γληνός Δημήτρης. Τι είναι και τι θέλει το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο.

2. Θεοδωρίδης Χαράλαμπος. Χρονικό της Κατοχής. Ο χειμώνας 1941-42. Επιθεώρηση Τέχνης, τευχ. 87-

88, Αθήνα, Μάρτιος-Απρίλιος 1962.

3. Εθνικό Συμβούλιο. Περιληπτικά πρακτικά εργασιών της πρώτης συνόδου του. Κορυσχάδες 1988.

3

τοπικούς πυρήνες στο Νομό και βασικούς στόχους την επιβίωση, τη μόρφωση και την

εθνική απελευθέρωση. Τον ίδιο μήνα συγκροτήθηκαν στην Τρίπολη και την

Μεγαλόπολη πυρήνες της Νέας Φιλικής Εταιρείας Τρίπολης. Όλες αυτές οι

οργανώσεις αυτοδιαλύθηκαν και συνίδρυσαν αργότερα μαζί με άλλες απ’ όλη την

Ελλάδα την ΕΠΟΝ. 4

Η μαζικότερη πανελλαδική, μαζική οργάνωση που προσχώρησε στο ΕΑΜ ήταν η

Εθνική Αλληλεγγύη που ιδρύθηκε στις 28 Μαΐου 1941, με σκοπό την ανάπτυξη

σχέσεων αλληλοβοήθειας για την επιβίωση και τη στήριξη των διωκόμενων αγωνιστών,

σε άμεση συνεργασία με τον Ερυθρό Σταυρό. Πολύ σύντομα η Εθνική Αλληλεγγύη

γιγαντώθηκε φθάνοντας τα 3 εκατομμύρια μέλη ανά την Ελλάδα, με πλατειά κοινωνική

σύνθεση και αποδοχή. Από το 1943, και ειδικότερα το 1944, η Εθνική Αλληλεγγύη

εστιάζει τις προσπάθειές της στην στήριξη δομών υγείας στην ελληνική περιφέρεια. Το

έργο της συνεχίζεται και μετά την απελευθέρωση της χώρας, μέχρι τον Μάρτη του

1945. Συγκρότησε 1253 φαρμακευτικούς σταθμούς και 679 Λαϊκά Ιατρεία και

εξασφάλισε πρωτοβάθμια περίθαλψη σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της υπαίθρου. 5

Το ιδρυτικό κείμενο του ΕΑΜ, στην ουσία ιδρυτικό της ελληνικής αντίστασης,

συνέγραψε ο Δημήτρης Γληνός και περιέχεται στο βιβλίο «Τι είναι και τι θέλει το

ΕΑΜ», που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβρη του 1941. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας

ήταν ο πρωταρχικός σκοπός, και πρώτος στόχος «η καθημερινή πάλη για να μην

τσακιστεί ο λαός κάτω από την πείνα, την αρρώστεια και τις υλικές στερήσεις. Όταν

αφήσεις το λαό να πεθάνει στους δρόμους, να κουρελιαστεί ψυχικά και σωματικά, πως θα

κάνεις τον απελευθερωτικό αγώνα; ...Ο αγώνας αρχίζει με την καθημερινή πάλη για το

ψωμί, για τα συσσίτια, για τα μεροκάματα, για τα φάρμακα, ενάντια στη εξαθλίωση και

την λιμοκτονία.» Δεύτερος στόχος, η καθημερινή αντίσταση, παθητική και ενεργητική,

ενάντια στον κατακτητή και τα κοπέλια του. Τρίτος, η καθημερινή προσπάθεια να

παραλύσουν οι δυνάμεις του κατακτητή, να μην εξυπηρετούνται οι πολεμικοί σκοποί

του με την εργασία και τα υλικά μας και τέταρτος στόχος, η ενεργητική αντίσταση στη

βία, η απάντηση στη βία με τη βία, ο ένοπλος αγώνας και η τελική ένοπλη εξέγερση.

Ως πρώτες μορφές αντίστασης πρέπει να καταγραφούν η βοήθεια προς τους

στρατιώτες που επέστρεφαν πεζοί από το μέτωπο (Έλληνες και Άγγλοι), όπως και η

συστηματική περισυλλογή και απόκρυψη του οπλισμού που υπήρχε. Οι λαϊκές

4. Γλέζος Μανώλης. Εθνική Αντίσταση 1940-1945. Τομ. Α, Αθήνα 2007, σελ. 430, 431, 450, 451, 494,

495, 511.

5. Εθνική Αλληλεγγύη. Μια προσπάθεια και ένας άθλος. Αθήνα 1977.

4

κινητοποιήσεις έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο, από τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες της

Κατοχής. Είχαν την μορφή λαϊκών επιτροπών, συγκεντρώσεων, απεργιών,

καταλήψεων, παλλαϊκών εκδηλώσεων απεργίας και συλλαλητηρίων. Ξεκινούσαν από

απλά οικονομικά αιτήματα (ψωμί, συσσίτιο, τρόφιμα, καύσιμα, νερό), για να φτάσουν

σε πολιτικά αιτήματα : να σταματήσουν οι εκτελέσεις, να απελευθερωθούν οι πολιτικοί

κρατούμενοι, να μη πραγματοποιηθεί η πολιτική επιστράτευση και η αποστολή

Ελλήνων στα μέτωπα των πολέμων, να μη δοθεί η Μακεδονία στη Βουλγαρία. Η πρώτη

ανοιχτή, οργανωμένη εκδήλωση τον Ιούλιο του 1941, ήταν η συγκέντρωση πάνω από

20.000 αποκλεισμένων στην Αθήνα στρατιωτών, κυρίως Κρητών, που στερούνταν

ακόμα και το συσσίτιο. Σημαντικές ήταν οι συγκεντρώσεις τις ημέρες των εθνικών

επετείων, οι φοιτητικές απεργίες για την παροχή συσσιτίου και ηλεκτρικού ρεύματος

και την στήριξη λειτουργίας των Πανεπιστημίων Επίσης, οι κινητοποιήσεις των

τραυματιών και αναπήρων του πολέμου, όπως και των ασθενών, κυρίως των

φυματικών, για καλύτερες συνθήκες νοσοκομειακής περίθαλψης και διατροφής. Η

πρώτη δημοσιοϋπαλληλική απεργία στην Ελλάδα και στην Ευρώπη έγινε τον Απρίλη

του 1942 με οικονομικά αιτήματα. Οργανωτής σε όλες τις κινητοποιήσεις, διαδηλώσεις

και απεργίες, ήταν το ΕΑΜ με τις επιμέρους κλαδικές οργανώσεις του.

Κορυφαίες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ήταν οι διαδηλώσεις και συγκρούσεις για την

ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης, που συγκλόνισαν την Αθήνα και ολόκληρη την

Ελλάδα τον Φεβρουάριο και τον Μάρτη του 1943. Στην οργάνωση των διαδηλώσεων

της Αθήνας, μεγάλη ήταν η συμβολή του Νίκου Πλουμπίδη, που με την καθοδήγησή

του κινητοποιήθηκαν στο έπακρο όλες οι δυνάμεις του ΚΚΕ. Το τίμημα ήταν βαρύ για

την αντίσταση. 125 νεκροί και 710 οι τραυματίες συνολικά στις κινητοποιήσεις. Η

επιστράτευση τελικά ματαιώθηκε 6

Πανελλαδική ήταν και η κινητοποίηση με εκατοντάδες χιλιάδες λαού, κατά της

παράδοσης της ολόκληρης της Μακεδονίας στη Βουλγαρία με υπόδειξη του ίδιου του

Χίτλερ, προκειμένου η Βουλγαρία να διαθέσει στρατό για επιτήρηση της Μακεδονίας

και να οικονομηθεί γερμανικό στράτευμα για το ρωσικό μέτωπο. Και αυτή η ενέργεια

ματαιώθηκε. 7

Στην Αθήνα, τα συσσίτια, ιδίως τα φοιτητικά, μετατράπηκαν σε εστίες αγώνα και

αντίστασης και ο έλεγχός τους πέρασε στο ΕΑΜ Νέων. Δημιουργήθηκαν Λαϊκές

Επιτροπές που πήραν σύντομα Παναθηναϊκό χαρακτήρα με σκοπό την αντιμετώπιση

6. Βασιλόπουλος Γιώργης. Αγώνες του ΕΑΜ στην αδούλωτη Αθήνα. Αθήνα 1984, σελ. 111-113.

7. Γλέζος Μανώλης, ό.π. σελ. 483-485, 575, 576, 617, 621, 623, 625, 627, 641-643, 651-653.

5

των αναγκών του καθημερινού βίου : του επισιτισμού, της υγείας, της μέριμνας για το

παιδί, την μητέρα, τους ηλικιωμένους, τους απόρους και ασθενείς. 8 , 9

Στις 10 Φεβρουαρίου 1942 ιδρύεται ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός,

ο ΕΛΑΣ και το φθινόπωρο του 1943, αντιστοίχως το ΕΛΑΝ. Σκοπός τους ο ένοπλος

αγώνας για την απελευθέρωση της πατρίδας, αλλά και η περιφρούρηση των

κατακτήσεων και των ελευθεριών του λαού και η εξασφάλιση της τάξης στην ελεύθερη

Ελλάδα μέχρι την διεξαγωγή των εκλογών. Σπιθαμή του ελληνικού εδάφους δεν έμεινε

χωρίς την ενεργή παρουσία και την κυριαρχία του ΕΛΑΣ. Η δράση του απλώθηκε «σε

πόλεις, κάμπους και χωριά, στ΄ ακρόβουνο και στην κοιλάδα», όπως με ενθουσιασμό

τραγουδούσε ο λαός. Σε μόνιμη εγρήγορση, τα τμήματα του ΕΛΑΣ, συγκρούστηκαν σε

εκατοντάδες μάχες με τις δυνάμεις του κατακτητή, είχαν ανυπέρβλητες ηρωικές

εξάρσεις με βαρύ τίμημα σε νεκρούς και τραυματίες.

Στις 23 Φεβρουαρίου 1943 ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, η

ΕΠΟΝ, με τη συγχώνευση πολλών οργανώσεων νεολαίας, κυρίως του ΕΑΜΝ (ΕΑΜ

Νέων), που δρούσαν ήδη από την αρχή σχεδόν της Κατοχής. Ήταν η μαζικότερη

αντιστασιακή οργάνωση νέων στην Ευρώπη, με διακηρυγμένους στόχους «την οριστική

εξόντωση του φασισμού τώρα και στο μέλλον, για μια Ελλάδα ακέραιη και ανεξάρτητη

που η νέα γενιά θαβρισκε, όπως ονειρευόταν, την ευημερία, την μόρφωση, τη χαρά, θα

εξασφάλιζε το μέλλον το δικό της και των επόμενων γενιών, ένα μέλλον πρώτα απ’ όλα

ειρηνικό».

Μια ιδιαίτερη μάχη έδωσαν τα χρόνια της Κατοχής το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, ειδικότερα

το καλοκαίρι του 1944, για να περισώσουν τη γεωργική παραγωγή και μάλιστα των

δημητριακών, από τα χέρια του κατακτητή. Ήταν η μάχη της σποράς και η μάχη της

σοδειάς. Αμέσως μετά τον τέλος του πολέμου, το 1941, σημειώθηκε μεγάλη μείωση

της αγροτικής παραγωγής, αφού υπήρχε έλλειψη εργατικών χεριών, επίταξη και

θάνατος αροτριώντων ζώων, καταστροφή των ελάχιστων γεωργικών μηχανημάτων,

έλλειψη λιπασμάτων. Επιπλέον, διακόπηκαν τα δίκτυα μεταφοράς ανά τη χώρα και

αποκόπηκε ο σιτοβολώνας της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Τα επόμενα

χρόνια σημειώνονταν ελλείψεις στην κεντρική συγκέντρωση δημητριακών που

έφθαναν τους 500.000 τόνους το χρόνο και στερούσαν το ψωμί στους κατοίκους των

πόλεων. Οι ελλείψεις αυτές αναπληρώνονταν από το 1942 και μετά, περίπου στο μισό

8. Κούκουνα Αναστασία. Επιβίωση στην κατεχόμενη Ελλάδα. Αθήνα 2016, σελ. 96.

9. Εσωτερική λειτουργία των Λαϊκών Επιτροπών. Αθήνα 1944.

6

των αναγκών, από τη διεθνή βοήθεια και τον εφοδιασμό των συσσιτίων του Ερυθρού

Σταυρού.

Η σύγκρουση για τη συγκέντρωση της παραγωγής, άρχισε από το 1942, όταν

αποσπάσματα χωροφυλακής διέτρεχαν και καταλήστευαν τη Δυτική Μακεδονία.

Μόνος αρωγός των αγροτών ο ΕΛΑΣ, που αντιστάθηκε στην αρπαγή και απέκτησε

κύρος στην αγροτιά. . 10

Το φθινόπωρο του 1943, δόθηκε μήνυμα του ΕΑΜ για να γίνει σπορά σε όσο το

δυνατόν μεγαλύτερες εκτάσεις, ιδίως στη Θεσσαλία. Εξοικονομήθηκε πετρέλαιο για τα

τρακτέρ ακόμα και από άντληση σε βυθισμένα πλοία στον Παγασητικό, με τη βοήθεια

του ΕΛΑΝ.

Την 1 η Ιουνίου του 1944 η Κυβέρνηση Ράλλη, εκδίδει Νόμο που επιβάλει δέσμευση

μεγάλου μέρους της γεωργικής παραγωγής. Μαζί με το παρακράτημα για τις

αλωνιστικές μηχανές η δέσμευση έφθανε στο 40% της παραγωγής. Η αντίδραση του

ΕΑΜ ήταν άμεση. Με το σύνθημα ούτε ένα σπυρί σιτάρι στον καταχτητή και τους

προδότες, ο ΕΛΑΣ ανέλαβε την ένοπλη προστασία των αγροτών και της διαδικασίας

συγκομιδής, απέναντι στους Γερμανούς και στους συνεργάτες τους. Κύριες μάχες

έγιναν στην Θεσσαλία, την Στυμφαλία, τη Βέροια, την Τριφυλία, την

Αιτωλοακαρνανία., με πλήρη επιτυχία. Η συγκομιδή διασώθηκε και για τους αγρότες

του κάμπου και για την προμήθεια των ορεινών περιοχών και για την επιμελητεία του

ΕΛΑΣ. 11 Όσο αφορά τον τόπο μας, η Νομαρχιακή Επιτροπή του ΕΑΜ Μαντινείας,

εξέδωσε προκήρυξη που κατέληγε σε έκκληση «Πατριώτες, Αγρυπνείτε! Ούτε σπυρί μη

φύγη από τα χέρια σας. Μόνο βόλια και φαρμάκι στον εχθρό. Κρύφτε τη σοδειά σας στα

τρίσβαθα, καλλίτερα να τη φάει η γη και τα σκουλήκια, παρά αυτοί. Όποιος αφίνει σιτάρι

και το παίρνει ο εχθρός προδίνει τον εαυτό του, το Λαό, τον αγώνα. Κάτω οι ληστές και

οι πλιατσικολόγοι». 12

Από το καλοκαίρι του 1943, ένα μεγάλο μέρος της Ελληνικής επικράτειας

συγκροτούσε την Ελεύθερη Ελλάδα. Οι ορεινές - αγροτικές περιοχές της Δυτικής

Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της Στερεάς, της Πελοποννήσου, ήταν ελεύθερες,

δέχονταν όμως κατά διαστήματα τις ληστρικές και δολοφονικές επιδρομές των

κατακτητών και των ταγματασφαλιτών. Το κενό θεσμικής εξουσίας καλύφθηκε με

πρωτόγνωρες καταστάσεις λαϊκής εξουσίας. Η τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού

10. Σκαλιδάκης Γιάννης. Η ελεύθερη Ελλάδα. Η εξουσία του ΕΑΜ στα χρόνια της Κατοχής (1943-

1944), σελ. 35-62.

11. Δενεζάκης Ηλίας. Ιστοσελίδα Ημεροδρόμος. 9-6-2019.

12. Προκήρυξη της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΕΑΜ Μαντινείας για την γεωργική εισφορά του 1944.

7

που εκλέγονταν από συνελεύσεις στα χωριά, παρενέβαινε μαζί με την Εθνική

Αλληλεγγύη στις σχέσεις με τον Ερυθρό Σταυρό, σε ζητήματα διατροφής των απόρων

οικογενειών, φαρμακευτικής περίθαλψης, ρύθμισης των εργατικών ημερομισθίων,

προφύλαξης του δασικού πλούτου. Η Λαϊκή δικαιοσύνη αποδίδονταν άμεσα επίσης από

εκλεγμένα λαϊκά δικαστήρια.

Η ίδρυση της Κυβέρνησης του βουνού, της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής

Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), στη Βίνιανη Ευρυτανίας, στις 10 Μαρτίου 1944, παρά τις

δυσκολίες, ήρθε να καλύψει το κενό θεσμικής εξουσίας. Στις 23 Απριλίου1944, έγιναν

εκλογές στις περιοχές της ελεύθερης Ελλάδας και της κατεχόμενης, (εκτός των

βουλγαροκρατούμενων περιοχών, των νησιών και της Κρήτης), για την ανάδειξη του

Εθνικού Συμβουλίου. Ψήφισαν 1.800.00 άνδρες και για πρώτη φορά γυναίκες και

εξελέγησαν 180 εθνοσύμβουλοι, που μαζί με 12 βουλευτές της Βουλής του 1936,

συγκρότησαν το Εθνικό Συμβούλιο, που είχε την πρώτη σύνοδό του 14 – 27 Μάη 1944

στις Κορυσχάδες της Ευρυτανίας. Στο ψήφισμά του καθορίζει τον τρόπο άσκησης όλων

των εξουσιών στην ελεύθερη Ελλάδα. 13

Μέσα στο χάος του πολέμου και της Κατοχής, μέσα στα νύχια των κατακτητών και

των ταγματασφαλιτών, το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ αντιστάθηκαν με την ανάπτυξη δικτύων

αλληλεγγύης, με την συγκρότηση θεσμών λαϊκής εξουσίας, με τον ένοπλο αγώνα, με

βαρύ τίμημα χιλιάδων ανθρώπινων ζωών. Το ΕΑΜ υπερασπίστηκε τον λαό που

πίστεψε και συμμετείχε ολόψυχα στην Αντίσταση, του έδωσε προοπτική ελευθερίας και

ένα πρόπλασμα λαϊκής κυριαρχίας, όπως αποτυπώνεται και στο τραγούδι :

Το ΕΑΜ μας έσωσε απ΄ την πείνα,

θα μας σώσει και απ΄ τη σκλαβιά,

κι΄ έχει πρόγραμμα λαοκρατία…